Taumar hnýttir úr taumefni - no3
- Feb 18
- 5 min read
Ég fjallaði um tilbúna tauma í taumar 2.
Nú er komið að því að hanna eiginn taum. Þegar kemur að hönnun tauma þá þarf að gæta sín. Það er til urmull af sérfræðingum með vefsíður um tauma en þeir eru ekki allir sammála.
Gefðu gaum að aðalatriðunum þremur. Fyrst þvermáli (þyngd) línuenda taumsins, síðan þvermáli enda taumsins sem þarf að passa stærð flugunnar nokkurn veginn og að lokum miðparti taumsins. Hafðu þetta einfalt því það er það í raun og veru og njóttu veiðanna.
Það er hægt að hanna taum úr taumefni án þess að ramba á barmi taugaáfalls (taumáfalls?). Þegar grundvallaratriðin eru á hreinu þá geturðu hannað taum fyrir allar aðstæður.
Taumur sem virkar prýðilega má hnýta úr þremur mismunandi sverum taumefnisbútum sem grennast frá flugulínunni að flugunni. Það þarf bara að íhuga þvermál fyrsta partsins sem tengist flugulínunni (muna 70% regluna). Miðparturinn þarf að hnýtast auðveldlega við fyrsta partinn og einnig þriðja partinn. Þriðji parturinn þarf að síðan að passa fyrir fluguna sem nota á. Sem sé bara þrjár breytur að íhuga - flugulínuendinn - miðpartur - fluguendinn. Þegar þú skilur meginregluna þá þarftu engar uppskriftir.
Hlutfallsleg lengd þessara taumefnisbúta í % getur verið breytileg. Charles Ritz (Hótel Ritz) var talsmaður 60/20/20 taums og slíkur taumur er kraftmikill. Bruce Richards (amerískur sérfræðingur í framleiðslu tauma og taumefnis) mælir með 50/30/20 taumi sem er hvorki of kraftmikil né of kraftlítill. Ef þú villt taum sem er mjög fíngerður þá lengirðu bara síðasta tauminn, ef þú þarft kraftmeiri taum þá styttirðu síðasta tauminn. Ef þú villt ekki lengja tauminn en samt hafa hann fínlegan þá styttirðu bara fyrsta partinn (40/30/30 eða 35/35/30 sem dæmi). Þessar vangaveltur að ofan eiga við staðal tauma um 9 - 10 fet að lengd.
Fyrir lengri tauma þá þarf fyrsti parturinn að vera lengri. Ef þú ætlar að byggja 15 feta taum (fyrir tvíhendur í laxveiði t.d.) og notar 50/30/20 forskriftina þá verður fyrsti hlutinn of stuttur, miðparturinn og endaparturinn verða of langir fyrir byrjendur að kasta. Hér væri betra að nota t.d. 60/25/15.
Fyrir mjög stutta tauma er taumprófíllinn ekki eins mikilvægur. Þeir eru venjulega notaðir fyrir straumflugur (eða þungar flugur) svo það verður alltaf næg orka til að leggja út fluguna.
Taumar hnýttir úr taumefni (mónó)
Þegar þú öðlast reynslu þá kannski viltu hnýta eigin tauma úr taumefni. Til þess þarf hnúta og þeir eru auðvitað veikir punktar. Tveir hnútar eru veikustu hlekkirnir í taumnum og verða að halda (vera vel hnýttir). Sá fyrri er hnúturinn við fluguna og síðan hnúturinn sem tengir grennsta girnisbútinn við miðhluta taumsins (e. tippet). Aðrir hnútar í taumnum eru hnýttir með miklu sterkara efni en endagirnið sem hefur tvo veikustu hnútana. Flestir veiðimenn nota blóðhnút í tengingar bútanna enda smáir og renna best gegnum lykkjurnar á stönginni. Endahnúturinn er oftast svokallaður fiskihnútur (e. clinch knot).
Ýmsar tegundir hnúta eru notaðar. Þú notar ákveðna hnúta til að hnýta undirlínu við hjól, undirlínu við flugulínu, flugulínu við taum o.s.frv. Byrjendur halda að þeir þurfi að kunna skil á öllum en það er firra. Hvernig hnúturinn sem þú velur er hnýttur (vonandi afbragðs vel) er miklu mikilvægara en hvaða hnút þú velur. Veldu þína hnúta og hnýttu aftur og aftur þá halda þeir og ekki hafa frekari áhyggjur.
Urmull hnúta er til en þessi síða er afbragð.
Fyrir flotlínu
Þegar taumur er hnýttur og mismunur í þvermáli bútana gerir torvelt að hnýta þá saman notaðu þá fleiri búta af mismunandi sveru mónó til að brúa bilið. Það bætir við hnútum en ekki í krítíska hlutanum þ.e.a.s endagirninu.
Taumurinn sem þú þarft er háður notkun. Þú þarft meiri orku til að kasta þyngri flugu. Lengd fyrsta hluta taumsins hefur áhrif á orkuna í taumnum. Kastgeta þín hefur einnig áhrif. Byrjendur þurfa kraftmeiri tauma en úrvals kastarar. Veðrið hefur líka áhrif og þú þarft kraftmeiri taum í vindi. Lengd taumsins er einnig mikilvæg enda er miklu erfiðara að kasta löngum taumi en stuttum. Ég ráðlegg byrjendum að nota kraftmikla tauma - alltaf má minnka kraftinn í kastinu.
Í hnotskurn þá ákveður lengd línuenda taumsins kraftinn, miðhluti taumsins er mjókkandi og eyðir orkunni í kastinu og að lokum þarf endagirnið aðeins að hafa eftir orku til að leggja út fluguna.
Fyrir sökklínu
Taumar með sökklínu þurfa ekki mikla lengd en þurfa að hafa næga þyngd til að tempra „turnover“ flugulínunnar. Ég ráðlegg u.þ.b. fimm feta langan taum. Tvö fet af þykku taumefni (a.m.k. 0.026 tommur að ummáli), síðan 1.5 fet af taumefni (0.020 tommur) og síðan 1.5 fet af þykku mónó með 12 punda styrkleika að minnsta kosti.
Ekki glæsilegt enda ekki þörf á glæsileika með sökklínu en dugar bæði fyrir kastið og veiðina. Flestir nota of þunnt/of létt mónó við línuendann. Taumefnið þar þarf að vera 0.026 tommur að minnsta kosti til að tempra „turnover“ flugulínunnar.
Beinn taumur
Beinn taumur er EKKI fyrir byrjendur. Úrvals kastarar geta kastað hverju sem er en allir aðrir geta það ekki.
Það er auðvitað hægt að nota beinan taum frá línuenda til flugunnar. Við vitum að þykkt línuenda taumsins þarf að vera 70% af þvermáli enda flugulínunnar. Segjum að við þurfum taumefni sem þarf að vera 0.026 tommur við saltvatnsveiðar t.d. Í töflunni fyrir neðan þá er 0.026 tommu taumefni 50 pund að styrkleika. Fáir hafa áhuga á að hnýta flugu á 50 punda taumefni. Öngullinn þarf þá að hafa augnstærð sem tekur taumefnið. Að auki er nú taumurinn sterkasti hluti kastkerfisins. Það getur leitt til vandræða ef slíta þarf úr fiski og getur kostað okkur sjálfa línuna.
Ég á silungalínu #6 sem þarf 0.027 tommu taum og ef ég nota 50 punda mónó (0.026 þvermál) þá verður endahnúturinn sennilega stærri en flugan sjálf.
Ef ég nota taumefni sem passar flugunni verður það allt of grannt fyrir línuna og nær ómögulegt að kasta. Taumefnið fyrir silunga er sverast 0.013 tommur sem helmingur þess sem þarf fyrir flugulínuna.
Vegna allra þessa atriða mæli ég sterklega gegn beinum taumum. Ef þú hefur ekkert nema taumefni eftir þá er best að fara bil beggja (þarfa línunnar og þarfa flugunnar). Eins og allar málamiðlanir þá gengur það en ekki vel.
Uppskriftir að taumum
Því miður eru margar sennilega flestar uppskriftir á netinu byggðar á styrkleika girnis sem nota skal. Hafa ber í huga að það er þyngd taumsins ekki styrkur sem ákveður virkni taumsins.
Ef ég notast við gamla tegund mónó þá ganga þessar uppskriftir af því að þyngd þeirra er nægjanleg. En ef ég nota nýju taumefnin sem eru umtalsvert grennri fyrir sama styrkleika þá verður taumurinn of léttur og virkar illa.
STEINI - staðfastur með klára forgangsröðun
Í laxveiði var/er venja að fá snafs í hádeginu þegar snúið er frá morgunveiðinni. Steini einn af þessum stórkostlegu karakterum í íslenskri veiði, sem nú eru horfnir, veiddi oft í Vatnsdalsá. Steini var afar lunkinn laxveiðimaður og veiddi marga stórlaxa þar. Þessir stóru laxar eru sýnd veiði en ekki gefin. Dag ein rétt fyrir hádegi setti Steini í stórlax sem stekkur. Engin vafi að um höfðingja var að ræða. Steini fölnaði og tautaði „enn einn andskotans stórlax - það tekur eilífð að landa þessum andskota“. Að því sögðu sleit Steini umsvifalaust úr laxinum. Steini kenndi mér mjög mikið og ég minnist hans er ég heyri góðs manns getið.
Comments